B?L?MSEL ARA?TIRMALARDA ET?KBü?ra BoranÖZ Bilimselara?t?rmalar akademisyenlere do?ru bilgi verme, güven ve sorumluluk bilincistandartlar? yükümlülü?ü alt?na sokar.

Akademik yay?n yapmak, özgünlük, verilenbilginin do?rulu?u hakk?nda hesap verilebilirlik, aç?klanabilirlik ve dürüstlükgerektirir. Verilen bilgi topluma mal olaca??ndan bilimsel ara?t?rmalar etikilkeler çerçevesinde olmak zorundad?r. Aksi durumda, toplum yanl??bilgilendirilebilir, ara?t?rman?n devam? sa?lanamayabilir, bilimsel birsuistimal söz konusu olabilmektedir.

Bu ba?lamda editöre büyük bir sorumlulukdü?mektedir. Editörün, büyük bir titizlikle, etik ilkeler çerçevesinde veara?t?rmalar?n? do?ru temellere dayan?p, do?ru ara?t?rma ?ekilleriyle yapmas?gerekmektedir. Editör bilimsel makale yay?nlama a?amalar?nda ikençal??malar?n?n sonuç göstermesi için yay?n eti?i kurallar?na uymak zorundad?r.AnahtarKelimeler: Bilimsel ara?t?rmalar, etik, etik ilkeler, yay?n eti?i G?R??Etikkökü en az 2500 y?l kadar geriye dayanan bir felsefe dal?d?r. Etik sözcü?üetimolojik olarak de?erlendirildi?inde Yunanca kökenli olup Ethos-Ethikoskelimelerinden türemi?tir.

Kelime anlam? olarak, ahlak, gelenek-görenek, insandavran??lar? ve karakteri anlam?na gelir. Etik, do?ruluk-dürüstlük,do?ru-yanl??, ahlak gibi kavramlar? konu edinir. Etik yasa taraf?ndanyürütülmez, geçmi?ten bugüne süregelen toplumun ahlak kurallar?na bak??aç?s?yla ?ekillenmi? töresel bir standartt?r. Yasa taraf?ndan düzenlenenkurallara nazaran davran?? bak?m?ndan daha yüksek standartlar? kar??lamay?gerektirir.”Etikbir çal??ma faaliyetinde bulunan insanlar?n ahlak ilkelerini,davran??biçimlerini, görevlerini ve zorunluluklar?n? belirleyen kurallar zinciri olaraktan?mlanabilir (1).

Best services for writing your paper according to Trustpilot

Premium Partner
From $18.00 per page
4,8 / 5
4,80
Writers Experience
4,80
Delivery
4,90
Support
4,70
Price
Recommended Service
From $13.90 per page
4,6 / 5
4,70
Writers Experience
4,70
Delivery
4,60
Support
4,60
Price
From $20.00 per page
4,5 / 5
4,80
Writers Experience
4,50
Delivery
4,40
Support
4,10
Price
* All Partners were chosen among 50+ writing services by our Customer Satisfaction Team

Etik, yasalardan farkl? olarak, ço?unlukla yaz?l? ve kesinko?ullar içermez.Zamana,de?i?en ko?ullara,toplumsal gereksinim ve bilimselgeli?melere ba?l? olarak de?i?imler gösterebilir.Ancak temelindeki “iyiliketme”, “kötülük etmeme”, “adil davranma” gibi ana belirleyiciler de?i?mez.” (Ruacan,2005:1)Bilimselara?t?rmalar sonucu yay?nlanan bilimsel yay?nlar üzerinde son zamanlarda çokönemli etik sorunlar olu?maya ba?lam?? ve bu durum toplumun dikkatini çekmeyeba?lam??t?r.  Akademik ya?amda ilerlemeiçin ara?t?rma ve bilimsel yay?n zorunluluklar?n?n getirilmesi bu yay?nlar?ndo?ruluk düzeylerinin de ara?t?r?lmas? gerekti?i saptanm??t?r. Bilimsel biryay?n?n do?ru olup olmad??? sadece metni yay?nlayan? veya okuyucular?n? de?iltüm toplumu ilgilendirmektedir.

Çünkü yanl?? bir bildirinin yay?nlanmas?bilginin do?ru anla??lamamas?na ve akabinde ileriye yönelik yol katedememeyesebep olacakt?r. Örnek olarak bir a?? konusunda yap?lan yan?lt?c? bir yay?n?ele alabiliriz. Böyle bir çal??ma için toplum maddi destek vermektedir. Bualanda çal??an bireylerin maa?lar? ve di?er ödemeleri de yine toplum taraf?ndansa?lanmaktad?r. A??n?n yanl?? tan?t?lmas? ile bilimsel çevreler yan?lacak vesonuçta o a??n?n denendi?i veya uyguland??? birçok ki?i kötü yöndeetkilenecektir.

 B?L?MET??? ?LKELER? 1.Gerçe?eUygunlukGerçe?eUygunluk “Veriler, sadece bilimsel yöntemlerle yürütülen gerçek deney vegözlemlerden elde edilir. Verilerin de?erlendirilmesinde, yorumlar?n vekuramsal sonuçlar?n elde edilmesinde bilimsel yöntemler d???na ç?k?lmaz. Buyöntemlerle var?lan sonuçlar sapt?r?lamaz; elde edilmemi? sonuçlar ara?t?rmasonuçlar? imi? gibi gösterilemez” (TÜBA Bilim Eti?i Komitesi, 2002).

2.Bilimsel Ara?t?rman?n Zarar VermemesiBilimselAra?t?rman?n Zarar Vermemesi “Ara?t?rman?n deneklere zarar vermemesi,deneklerin olas? riskler konusunda aç?k ?ekilde bilgilendirilmesi ve deneyekat?l?m karar?n?n etki ve bask? olmaks?z?n özgürce al?nmas? gerekir. Deneyindeneklere, deneyi yapanlara, çevreye ve insan sa?l???na zarar vermemesielzemdir. Hayvanlar üzerinde yap?lan çal??malarda deney hayvan?n?n gereksizyere zarar ve ac? görmemesi gözetilmelidir” (TÜBA Bilim Eti?i Komitesi, 2002). 3.

Sorumluluk ve HaklarSorumlulukve Haklar “Bilim insanlar? ara?t?rma sonuçlar? ile ilgili olarak toplumubilgilendirmek, olas? zararl? uygulamalar konusunda uyarmakla yü- kümlüdürler.Kendi vicdani kanaatlerine göre zararl? sonuçlara ve onaylamad?klar?uygulamalara yol açabilecek ara?t?rmalara kat?lmamak bilim insanlar?n?nhakk?d?r” (TÜBA Bilim Eti?i Komitesi, 2002). 4.YazarlarYazarlar”Ara?t?rma sonuçlar? ara?t?rmay? yapanlar?n tümünün isimleriyle yay?nlan?r.Ara?t?rman?n tasarlanmas?, planlanmas?, yürütülmesi ve yay?na haz?rlanmas?a?amalar?nda etkin katk?da bulunmam?? ki?ilerin isimleri yazar isimleri aras?nakat?lamaz” (TÜBA Bilim Eti?i Komitesi, 2002).  5.KaynakGösterme ve Al?nt?larKaynakGösterme ve Al?nt?lar “Bilimsel yay?nlarda ya da genel kamuoyuna dönük olarakyay?nlanan her türlü makale, derleme, kitap ve benzeri yay?nlarda daha önceyay?nlanm?? veya yay?nlanmam?? bir çal??madan yararlan?l?rken, o çal??mabilimsel yay?n kurallar?na uygun biçimde kaynak olarak gösterilmelidir.Evrensel olarak tan?nan bilim kuramlar?, matematik teoremleri ve ispatlar? gibiönermeler d???nda, hiçbir yap?t tümüyle ya da bir bölümü ile izin al?nmadan veas?l kaynak gösterilmeden çeviri veya özgün ?ekliyle yay?nlanamaz” (TÜBA BilimEti?i Komitesi, 2002).

6.Bilim ?nsan? ve Akademik Etkinliklerde Etik Bilim ?nsan? ve Akademik Etkinliklerde Etik”Bilim insan?, akademik ya?am?n?n bütün evrelerinde ve ö?retim, yönetim veakademik de?erlendirmelere ili?kin gö- revlerde bilimsel liyakati temel ölçütolarak kabul eder, etik kurallar?n?n d???na ç?kmaz ve bu kurallar?n d???naç?k?lmas?na göz yummaz. E?itimin eksik verilmesi, kopyac?l?k, akademik ilerlemeve ödül jürilerinde bilimsel liyakat ölçütlerinin d???na ç?kmak, ki?ilerikay?rmak ve benzeri davran??lar kabul edilemez” (TÜBA Bilim Eti?i Komitesi,2002). B?L?MSELYAYINLARDA ET?K DI?I DAVRANI?LAR1.?ntihal(Çal?nt?)Kaynakgöstermeden ba?kas?na ait yaz?lar? ki?inin kendisine aitmi? gibi göstermesine”?ntihal” denir. Ba?kas?na ait bir sözü kendisininmi? gibi bilimsel etikkurallar?na uymadan yani kaynak göstermeden yay?nlamak da denebilir. ?ekilko?ulu al?nt? yapmada en önemli kurald?r.

E?er yazar al?nt?y? kurallar?na görebelirtmezse yine çal?nt? bilgi kullanm?? say?l?r. O nedenle kurallara uygunolarak al?nt?y? metin içinde ve sonunda belirtmelidir.2.

Sahtecilik/UydurmaGereklive yeterli ara?t?rmalar yap?lmadan ve hatta yap?lm?? gibi gösterilen çal??malaryapmak sahtecili?e girer. Görüntü itibar? ile yap?lan çal??ma uygun gibigözükse de içerik olarak bak?ld???nda yeterli olmayan bu çal??malara bilimseldestek verildi?i görülebilmekte ve toplumu yan?ltabilmektedir.3.Yan?ltmac?l?kBilimselara?t?rma sonuçlar?n? bilerek de?i?tirmek, herhangi bir veri de?i?ikli?iyapmakt?r. Ara?t?rma hipotezine uymayan sonuçlar? atlamakt?r. Kullan?lmam??yöntemleri veya cihazlar? kullanm?l gibi göstermektir.4.Yay?n Tekrar?Çokluyay?n yap?p ayn? yay?n? birden fazla yerde yay?nlamakt?r.

Bir makaleninyazar?ndan izin almadan ilk yay?n?n?n birden fazla yerde yay?nlanmas? etikde?ildir. E?er çal??ma devam ediyorsa, ilk yay?n ön rapor ?eklinde iseara?t?rman?n kesin sonuçlar?n? içeren ba?ka bir yay?n yap?labilir.5.Yazar Hakk?Ülkemizdes?kça görülen bir etik ihlalidir.

Bilimsel çal??mada katk?s? olmayan ki?ilerinçal??may? yapanlar aras?nda gösterilmesi sorunudur. Yay?nlarda yazarl?k hakk?gözetilmelidir. Yazarl?k hakk? çal??man?n tüm a?amalar?nda görev ve sorumlulukalmakt?r. B?L?MSELYANILTMAYA FARKLI YAKLA?IMLAR  “Kansu & Ruacan (2002)’a göre “bilimselyan?ltma” üç grupta toplanabilir: (1) Bilimsel korsanl?k: Ba?kaara?t?r?c?lar?n verilerini kendi izni olmadan almak ve çal??man?n herhangi birbölümüne yerle?tirmek (2) Bilimsel A??rma: Ba?kalar?n?nfikir, yaz? ve çal??malar?n? alarak, (a??rma) ald??? ki?ilere gereken ?ekilde at?fyapmadan kendisininki gibi göstermek, söylemek veya yay?mlamak.

(3) Uydurma, Yalan Yazma, Yoktan Var Etme: Verilerin”sapt?r?lmas?” veya varolmayan bilgilerin/verilerin “yoktan varedilmesi”  (Kansu, Ruacan,2002) “Bilimselyan?ltman?n genelde 2 biçimi oldu?u bilinmektedir. “Özensiz ara?t?rma” veya”disiplinsiz ara?t?rma” ad? verilen ?eklinde asl?nda kötü niyetli olmayan ancakbilimsel metodolojiye uymayarak yanl?? sonuçlara ula?an ara?t?rmac?lartan?mlanmaktad?r.Bilerek yap?lan yan?lt?c? yay?nlar için ise “bilimselsahtekarl?k”,”bilimsel yalanc?l?k”,”bilimsel sapt?rma” gibi ba?l?klarkullan?lmaktad?r.Ancak her iki durumda da bilim çevreleri ve toplumunyan?ltmakta ve zarar görmektedir.” (Ruacan, 2005:1) Ülman (2006)’agöre “bilimsel yan?ltma” akademik ara?t?rmada, bilimsel ve etik davran?? kurallar?n?nçi?nenmesi anlam?na gelir ve özellikle çal??man?n yay?nlanmas? a?amas?ndakendini gösterir. Belli ba?l? türleri, bilgi ve verilerin uydurulmas?”fabrication”, çarp?t?lmas? veya düzmece-yalan bilgiler verilmesi “falsification”,ve ba?kalar?ndan a??r?lmas?- intihal “plagiarism” olarak s?n?fland?r?l?r.

(Erdem, 2012:30) ET?K OLMAYAN DAVRANI? ÖRNEKLER?a. Üniversite Kaynaklar?n?n Kullan?m?:  Bir üniversite çal??an?n?n üniversiteyeait kaynaklar? kendisi için kullanmas?.b. Kurallara Uymama: Üniversiteye ait etikde?erlerin üniversite temsilcileri taraf?ndan uyulmamas?.c. Mahremiyeti Olan Bilgilerin Aç?klanmas?: Üniversiteçal??an?n?n bir ara?t?rma yada çal??ma esnas?nda edindi?i gizli bilgileri aç??aç?karmas?.d.

Hediyelerin veya ?kramlar?n Kabulü: Üniversitetemsilcisinin i? yapaca?? kurumdan hediye kabul etmesi etik olmayandavran??lardand?r.e. Hediye veya ?kram Sunmak: Üniversitenin i? yapaca?? kurumahediye/ikram sunmas? da yine etik olmayan davran??lardand?r.f. Üniversite ile Rekabet: Bir üniversitetemsilcisinin, do?rudan veya önemli bir paya sahip oldu?u firma ya da üyesioldu?u bir kurulu? kanal?yla, üniversite ile do?rudan rekabet yaratacak?ekilde, bir ücret kar??l???nda herhangi bir giri?imde bulunmas?.

Burada,üniversite yönetiminin bilgisi ve yaz?l? izni oldu?u durumlar hariçtir.g. Tedarikçilere Mal Sat??? veya Kiralanmas?: Birüniversite temsilcisinin veya bakmakla yükümlü oldu?u bir aile ferdinin;do?rudan üniversiteye veya üniversiteyle i? yapan ya da yapmak isteyen herhangibir ki?i, firma veya kurulu?a herhangi bir mal? satmas? ya da kiralamas?.Burada, üniversite yönetiminin bilgisi ve yaz?l? izni oldu?u durumlar hariçtir.h.Tedarikçiler Taraf?ndan ?stihdam: Bir üniversitetemsilcisinin, üniversiteyle i? yapan ya da yapmak isteyen herhangi bir ki?i,firma veya kurulu? için herhangi bir ?ekilde ve s?fatla çal??mas? ya da dan??manl?kyapmas?. Burada, üniversite yönetiminin bilgisi ve yaz?l? izni oldu?u durumlarhariçtir.

isi olmadan aç?klamas?. (Gerçek ve di?erleri, 2011:87)  B?L?MSELYAYIN ET??? KURALLARINA UYMA Bilimingerçek anlamda yap?labilmesi için bilim eti?ine ve bilimsel ara?t?rmalardayay?n eti?ine uygun olarak yap?lmas? gerekir. Akademisyenler bildiriyay?nlarken ancak etik ilkelerine uyarak bilimsel sorumlulu?unu yerine getirmi?olurlar.

Bu durumda diyebiliriz ki etik olmadan bilim olmaz, bilim olmadan etikolmaz. Bilimsel bir yay?nda yazar?n etik de?erlere uymas? zorunludurdiyebiliriz. Bilimselbir yay?nda kural d???l?klar?n önlenmesi için akademik hayat?n ba?lang?c?ndabilim eti?i e?itimi verilmesi çok önemlidir. Bilim eti?i kurallar?n? bilmeyenbirey akademik anlamda ba?ar? sa?layamayacakt?r.

Kural d??? bir makale yazanbireyin çal??mas? kabul görmeyip red cevab? alacak, akademik hayata devamedemeyecek hatta ceza bile alabilecektir.Bunedenledir ki ancak yazarlar bilimsel ara?t?rma etik kurallar?na uyarak sa?l?kl?ve hakk?yla bir çal??may? sürdürebilir, ba?ar? sa?layabilir.BilimselYay?n Eti?inden Sorumlu Ki?iler:Ara?t?rmac?larEditörlerYay?nkurullar?Dan??manlarDestekleyenkurumlarBilimpolitikalar?n? belirleyenler  SONUÇBilimsel ara?t?rmalarda ara?t?rmay? yapacak olanyazar, çal??mas?nda vermi? oldu?u bilgilerin do?rulu?undan emin olup,yararland??? kaynaklar? al?nt? yapma kurallar?n? gözard? etmeden, yararland???makale yazar?n?n hakk?na girmeden yani çal?nt? yapmadan, dürüstlüktenayr?lmadan do?ru bilgi verme bilinci ile hareket etmelidir. Ara?t?rma boyuncaalaca?? bilimsel deste?e kar??n, insanlara do?ru bilgi güvenini vermeli,kendisini ve çal??mas?n? tehlikeye sokacak ayk?r? bir davran??tabulunmamal?d?r. Özetle diyebiliriz ki bilim topluma hizmettir ve bilim birtopluma ileriye do?ru ad?m att?racak bir de?erdir.

Bilim etikle de birbütündür, etik de?erlerden ayr? yap?lm?? çal??malar ba?ar? sa?layamayacakileriye götürmeyecektir. Bu sebeple bilim etikten ayr? dü?ünülemez, bilimselara?t?rma yapan ki?i ve kurumlarca etik ilkeleri vazgeçilmez olmal?d?r.                REFERANSLAR ·        Ali R?za Erdem, “Bilim ?nsan? Yeti?tirmedeEtik E?itimi”, Yüksekö?retim ve Bilim Dergisi, 2012, http://higheredu-sci.beun.

edu.tr/pdf/pdf_HIG_1553.pdf  (31.12.2017), s.30.

·        Hasan Gerçek ve Di?erleri, “Yüksekö?retimKurumlar?nda Etik ?lkeler, Sorumluluklar ve Davran?? Kurallar?”, Yüksekö?retimve Bilim Dergisi, 2011,  http://oaji.net/articles/2014/593-1396353485.pdf(31.12.2017), s.

87.·        ?evket Ruacan, “Bilimsel Ara?t?rma veYay?nlarda Etik ?lkeler”, Hacettepe Üniversitesi, Onkoloji Enstitüsü, 2005, http://uvt.ulakbim.gov.tr/tip/sempozyum1/sruacan2.

pdf(31.12.2017), s.

1.·        TÜBA Bilim Eti?i Komitesi, Bilimsel Ara?t?rmada Etik ve Sorunlar, TÜBA Yay?nlar?, No.1, Türkiye BilimlerAkademisi, Tübitak Matbaas?, Ankara, 2002, s.70.